Untitled 1
Δημοτική Ενότητα Κοζάνης

Η Κοζάνη είναι η μεγαλύτερη πόλη και πρωτεύουσα της περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας , καθώς και του ομώνυμου νομού. Είναι χτισμένη ανάμεσα στις οροσειρές του Βερμίου, του Μπούρινου και των Πιερίων, 15 χλμ βορειοδυτικά της λίμνης του Πολυφύτου, σε υψόμετρο 720 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας. Απέχει 120 χλμ από τη Θεσσαλονίκη και 470 χλμ από την Αθήνα. Έχει 38.591 κατοίκους, ενώ ο Καποδιστριακός Δήμος Κοζάνης , του οποίου είναι έδρα , έχει 49.812 κατοίκους (απογραφή 2001). Ο Δημοτική Ενότητα Κοζάνης αποτελείται από την πόλη της Κοζάνης και άλλα 20 δημοτικά και τοπικά διαμερίσματα.




Τα δημοτικά του διαμερίσματα είναι:

• Νέα Χαραυγή με 1.643 κατ.
• Οινόη με 398 κατ.
• Πτελέα με 319 κατ.
• Πετρανά με 1.012 κατ.
• Κοίλα-Νέα Καρδιά-Εξοχή-Μελίσσια με 1.437 κατ.
• Καρυδίτσα με 874 κατ.
• Άργιλος με 406 κατ.
• Πρωτοχώρι με 1.383 κατ.
• Νέο Κλείτος με1.723 κατ. (Υπό μετεγκατάσταση στη νοτιοδυτική περιοχή του δήμου, από τον πρώην δήμο Ελλησπόντου λόγω εργασιών της ΔΕΗ.)
• Λευκόβρυση με 1.076 κατ.
• Λευκοπηγή με 1.476 κατ.
• Βατερό με 1.108 κατ.
• Νέα Νικόπολη με 321 κατ.
• Λυγερή με 398 κατ.
• Καλαμιά με 407 κατ.
• Ανθότοπος - Κηπάριο με 465 κατ.
• Αλωνάκια με 583 κατ.
• Σκήτη με 549 κατ.
• Ξηρολίμνη με 602 κατ.
• Μεταμόρφωση με 510 κατ.

Στην Κοζάνη έχουν την έδρα τους οι βασικότερες δομές του Νομού Κοζάνης αλλά και της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας .

• Η έδρα της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας .
• Η έδρα της Περιφερειακής Διοίκησης της Αστυνομίας και της Πυροσβεστικής .
• Η έδρα του 1ου Σώματος Στρατού της Ελλάδας και του Αεροπορικού Αποσπάσματος .
• Η βάση του Πανεπιστημίου και του Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος Δυτικής Μακεδονίας με τμήματά τους σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Δυτικής Μακεδονίας .
• Η έδρα του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας .
• Το Εκθεσιακό Κέντρο Δυτικής Μακεδονίας .
• Ο αερολιμένας « ΦΙΛΙΠΠΟΣ » και ο Σιδηροδρομικός Σταθμός .
• Η έδρα της Ιεράς Μητρόπολης Σερβίων και Κοζάνης .
• Το Νομαρχιακό Μέγαρο , καθώς και το Μαμάτσειο Γενικό Νομαρχιακό Νοσοκομείο .

Ιστορική αναδρομή

Νεολιθική εποχή - Αρχαία περίοδος - Βυζαντινή περίοδος.

Αρχαιότητες από την προϊστορική μέχρι τη Βυζαντινή περίοδο έχουν ανακαλυφθεί σε πολλά σημεία της πόλης. Στα ανατολικά της Κοζάνης, έχει ανασκαφεί νεκρόπολη, η οποία χρονολογείται από την εποχή του Σιδήρου. Κατά τη βασιλεία του Φιλίπππου Β' η περιοχή ονομαζόταν Ελίμεια και ήταν τμήμα της Άνω Μακεδονίας. Στα νοτιοδυτικά της σύγχρονης πόλης, στο λόφο Σιόποτο, υπήρχε οικισμός ο οποίος ονομαζόταν Καλύβια, μεταξύ 1100 και 1300, ίχνη του οποίου υπάρχουν ακόμα. Οθωμανική περίοδος - Βαλκανικοί πόλεμοι - Σύγχρονοι καιροί.

Το 1392 άποικοι προερχόμενοι από την Πρεμέτη, το Μπιθικούκιο και την Κόζδιανη της Ηπείρου, κατάφυγαν κυνηγημένοι από τους Τουρκαλβανούς στην περιοχή βόρεια της Σέλιτσας (που μέχρι σήμερα ονομάζεται Παλιοκόζδιανη) και στη συνέχεια μεταναστεύοντας ανατολικά συνάντησαν τον χριστιανικό οικισμό στα Καλύβια. Οι κάτοικοι των Καλυβιών δεν τους αποξένωσαν, αλλά τους υποχρέωσαν να χτίσουν τις κατοικίες τους ανατολικότερα. Οι νέοι κάτοικοι ονόμασαν την περιοχή Τζαμουριά διασώζοντας το πατρωνύμιο της παλιάς τους περιοχής.

Σήμερα η περιοχή ονομάζεται Τζάμπρα. Επίσης το βραχώδη λόφο επάνω από την Τζάμπρα τον ονόμασαν Σκρίκα ή Σκίρκα (Σκ’ρκα), που σημαίνει βραχώδες ύψωμα. Αν και υπάρχουν διάφορες εκδοχές για το όνομα της πόλεως η επικρατέστερη είναι πως οι άποικοι αυτοί της Ηπείρου ονόμασαν το νέο οικισμό Κόσδιανη που στη συνέχεια μετατράπηκε σε Κόζιανη και οι μετέπειτα λόγιοι το μετασχημάτισαν σε Κοζάνη.

Οι κάτοικοι παλιών και νέων οικισμών ενώνονται σε μια νέα ενιαία κοινότητα, χτίζουν εκκλησία, κατασκευάζουν υδραγωγεία και κρήνες. Πρώτη καταγεγραμμένη αναφορά στην Κοζάνη γίνεται σε σουλτανικό φιρμάνι του 1528.Το 1649 εκατόν είκοσι οικογένειες από το χωριό Κτένι, υπό την αρχηγία του προεστού τους Ιωάννη Τράντα, εγκαταστάθηκαν στη θέση Κρεβατάκια. Ο γιος του Ιωάννη Τράντα, Χαρίσιος, κατόρθωσε να λάβει Σουλτανικό διάταγμα με προνόμια για τους κατοίκους της πόλης, με το οποίο η πόλη περιέρχονταν υπό την προστασία της Σουλτανομήτορος.

Οι κάτοικοι ήταν ελεύθεροι από κάποιους φόρους και απαγορευόταν να μένουν ως μόνιμοι κάτοικοι οι Μουσουλμάνοι στην πόλη. Ο Χαρίσιος Τράντας, που θεωρείται ο πρώτος άρχοντας της πόλης, έκτισε μεγαλοπρεπή οικήματα και στόλισε την πόλη με πλατάνια και κρήνες. Το 1664 θεμελίωσε το ναό του Αγίου Νικολάου, που αποτελεί και τον πολιούχο της πόλης.

Ο ναός ανακαινίστηκε το 1721. Το 1668 ιδρύεται η βιβλιοθήκη και η σχολή της Κοζάνης. Τον 17ο και 18ο αιώνα οι εμπορικές συναλλαγές με τις χώρες της κεντρικής Ευρώπης δίνουν την ευκαιρία στην πόλη να αναπτυχτεί οικονομικά και πνευματικά. Κατά το 18ο αιώνα, όπως ξένοι περιηγητές αναφέρουν, ο πληθυσμός της Κοζάνης ήταν ελληνικός και με αυξητικές τάσεις.

Η λεηλασία της πόλης το 1803 από τον Ασλάν Μπέη διέκοψε παροδικά την ανάπτυξή της. Σύμφωνα με την απογραφή του 1904, στην πόλη κατοικούσαν 12.350 Έλληνες, από τους οποίους οι 350 ήταν βλαχόφωνοι. Από τα οικοδομήματα ξεχωρίζει το δημαρχείο, το λαογραφικό μουσείο, ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Νικολάου και τα αρχοντικά των Γ. Λασσάνη (στην ομώνυμη πλατεία) και Γ. Βούρκα.



Απελευθερώθηκε από τον τουρκικό ζυγό στις 11 Οκτωβρίου 1912 όταν ο ελληνικός στρατός εισήλθε στην πόλη ύστερα από τη μάχη του Σαραντάπορου. Το 1923 κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, περίπου 1.400 οικογένειες εγκαταστάθηκαν κυρίως στα νοτιοανατολικά της Κοζάνης.

Σήμερα.

Κατά τον 20ο αιώνα η πόλη αναπτύχθηκε ραγδαία, κυρίως λόγω της εκμετάλλευσης των αποθεμάτων λιγνίτη της περιοχής από τη ΔΕΗ. Ο σεισμός των 6,6 ρίχτερ που έγινε στην περιοχή στις 13 Μαΐου 1995 προξένησε μόνο υλικές ζημιές.
Άλλα προϊόντα της περιοχής είναι τα μάρμαρα, ο κρόκος, φρούτα, κρασιά και διάφορα εξειδικευμένα βιοτεχνικά είδη. Η περιοχή της Κοζάνης είναι η μοναδική κροκοκαλλιεργούμενη περιοχή της χώρας μας σε μερικά χωριά της οποίας (Κρόκος, Καρυδίτσα, Αγία Παρασκευή, Άνω Κώμη, Κάτω Κώμη, Λευκοπηγή, Πετρανά κ.λπ.) γίνεται από πάρα πολλά χρόνια συστηματική καλλιέργεια του φυτού.

Σήμερα η Κοζάνη είναι το εμπορικό, συγκοινωνιακό και διοικητικό κέντρο της Δυτικής Μακεδονίας. Πολλές Τράπεζες έχουν υποκαταστήματα στην πόλη, ενώ σημαντικός για την τοπική οικονομία είναι και ο ρόλος της Συνεταιριστικής Τράπεζας Νομού Κοζάνης, που σύντομα πρόκειται να μετεξελιχτεί σε Περιφερειακή. Κάθε Σεπτέμβριο στην περιοχή Κοίλα, στο Εκθεσιακό Κέντρο της Δυτικής Μακεδονίας, γίνεται η εμπορική έκθεση, όπου συμμετέχουν με τοπικά προϊόντα έμποροι από την Ελλάδα αλλά και από άλλα κράτη των Βαλκανίων.

Η ζωή στην πόλη .

Η ζωή της πόλης είναι πολύ έντονη, γεγονός στο οποίο συμβάλλουν και οι χιλιάδες φοιτητές των τεχνολογικών ιδρυμάτων (ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας) και του πανεπιστημίου της πόλης (Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας).

Την εβδομάδα της Απόκρεω η πόλη ζει στους ρυθμούς του καρναβαλιού. Το ξεφάντωμα γίνεται στους φανούς, σε όλες τις γειτονιές της πόλης. Οι αποκριές στην Κοζάνη έχουν μια ιδιαιτερότητα που τις κάνει να ξεχωρίζουν. Οι εκδηλώσεις ξεκινούν με χορούς και τραγούδια την "Τσικνοπέμπτη", 12 μέρες πριν από τη Μεγάλη Αποκριά.

Την τελευταία εβδομάδα γίνεται ένα πραγματικό ξεφάντωμα από μεταμφιεσμένους και μη, που χορεύουν, "ρίχνονται", στο ρυθμό του τοπικού χορού "έντεκα". Τη Μεγάλη Αποκριά γίνεται παρέλαση αρμάτων. Εκεί φαίνεται το Κοζανίτικο χιούμορ, η καυστική σατυρική διάθεση και η πνευματώδης κριτική για κάθε επίκαιρο θέμα. Το βράδυ της Αποκριάς, μετά την απογευματινή παρέλαση αρμάτων, ανάβουν σε κάθε γειτονιά οι "φανοί". Γύρω από τη φωτιά συνεχίζεται ολονύχτιο γλέντι με Κοζανίτικα σκωπτικά και παραδοσιακά τραγούδια της Αποκριάς. Μαζί με τους μεζέδες και τα παραδοσιακά Κοζανίτικα "κιχιά" προσφέρεται και άφθονο κρασί "κοκκινέλι", τοπικής παραγωγής.


Εκτός από την αποκριά, άλλες εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα στην πόλη, είναι τα Λασσάνεια (προς τιμή του αγωνιστή της Επανάστασης του 1821 Γ.Λασσάνη). Ξεκίνησαν ως εκδηλώσεις στο τέλος του καλοκαιριού, αλλά μετά και την δημιουργία του διευρυμένου Δήμου , εξελίχτηκαν σε εκδηλώσεις περιφερειακού επιπέδου , με πεντάμηνη διάρκεια και πλήθος θεατρικών παραστάσεων, συναυλιών, αθλητικών αγώνων καθώς και δράσεων στήριξης της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής .

Η ετήσια εμποροπανήγυρη Νιάημερος γίνεται την πρώτη Τρίτη του Οκτώβρη στην ομώνυμη περιοχή της πόλης. Η Φιλαρμονική του Δήμου, η Πανδώρα, είναι η παλιότερη στην Ελλάδα και συμμετέχει σε όλες τις εκδηλώσεις και εορτές της πόλης.

Η πόλη της Κοζάνης έχει προχωρήσει στην αδελφοποίησή της με τις εξής πόλεις του Εξωτερικού, για την σύσφιξη των σχέσεών και την ανταλλαγή ιδεών και εμπειριών : Μπρίστολ και Κοννέκτικατ των Η.Π.Α. καθώς και του Ιασίου της Ρουμανίας.

Μερικοί από τους σημαντικότερους ανθρώπους , που έλκουν την καταγωγή τους από την Κοζάνη είναι οι : Γεώργιος Παρακείμενος φιλόσοφος και εκπαιδευτικός, Γεώργιος Σακελάριος φιλόσοφος και εκπαιδευτικός, Γεώργιος Ιωάννης Καραγιάννης προ-προ-παππούς του Χέρμπερτ φον Κάραγιαν, Γεώργιος Λασσάνης λόγιος και πολιτικός, Νικόλαος Άσιμος συνθέτης και τραγουδιστής, Καλλιόπη Βέττα τραγουδίστρια, Άννα Διαμαντοπούλου πολιτικός, Ευριπίδης Μπακιρτζής πολιτικός, Πάσχος Μανδραβέλης δημοσιογράφος, Ελευθέριος Ελευθεριάδης ηθοποιός, Γεώργιος Σιαπανίδης ηθοποιός, στιχουργός, λαογράφος.

Αξιοθέατα

Η Κοβεντάρειος Δημοτική Βιβλιοθήκη της Κοζάνης είναι η δεύτερη μεγαλύτερη στην Ελλάδα μετά από αυτή της Αθήνας, και διαθέτει 153.000 τόμους, περισσότερα από 380 χειρόγραφα, 315 κώδικες και πολλές σπάνιες εκδόσεις, μεταξύ των οποίων και ένα από τα 17 σωζόμενα πρωτότυπα της Χάρτας του Ρήγα Φεραίου. Για το λόγο αυτό η Κοζάνη έχει ενταχθεί στο Εθνικό Πολιτιστικό Δίκτυο Πόλεων με αντικείμενο προώθησης το Βιβλίο και την Ανάγνωση.

Έτσι συστήθηκε το Ινστιτούτο Βιβλίου και Ανάγνωσης και καθιερώθηκε η Κοζάνη ως πόλη του Βιβλίου. Η διαδικασία ανέγερσης νέου κτιριακού συγκροτήματος, που θα στεγάσει την Δημοτική Βιβλιοθήκη και θα έχει και εκθεσιακούς χώρους, έχει ξεκινήσει από τον Οκτώβριο του 2011 και αναμένεται με την ολοκλήρωσή του να δώσει νέα πνοή στις τέχνες και τα γράμματα.

Το Λαογραφικό, Ιστορικό και Φυσικής Ιστορίας Μουσείο βρίσκεται στο κέντρο της πόλης και στεγάζεται σε κτήριο μακεδονικής αρχιτεκτονικής. Το Αρχαιολογικό Μουσείο της Κοζάνης στεγάζεται σε αρχοντικό της πόλης.

Το Μουσείο Σύγχρονης Τοπικής Ιστορίας. Τα αρχοντικά του Γρ.Βούρκα και Γ.Λασσάνη από τα λίγα εναπομείναντα στην πόλη. Στο τελευταίο λειτουργεί η Δημοτική Χαρτοθήκη όπου μεταξύ των άλλων εκτίθεται και ένα από τα ελάχιστα πρωτότυπα της χάρτας του Ρήγα Φεραίου.


Ο Μητροπολιτικός ναός του Αγίου Νικολάου (17ος αι.) με τις σημαντικές τοιχογραφίες, το ξυλόγλυπτο τέμπλο και το καμπαναριό - σύμβολο της Κοζάνης.
Άλλα αξιόλογα διατηρητέα κτήρια της πόλης είναι, το κτήριο της Εθνικής Τράπεζας, το "Δρίζειο" κληροδότημα, το "Βαλταδώρειο" γυμνάσιο, το ξενοδοχείο "Ερμιόνειον" κ.α. Το πάρκο Κουρί και το πάρκο του Αγ.Δημητρίου, όπου βρίσκονται το πνευματικό κέντρο και το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο της πόλης.
Ο Δημοτικός Κήπος Κοζάνης που δημιουργήθηκε στη θέση του παλαιού στρατοπέδου Ψυχογιού κερδίζει τις εντυπώσεις προσφέροντας οξυγόνο στην πόλη.


O καιρός σήμερα




  • pic2
  • pic3